Nồi bánh tét. Nguyễn Uyên Thu

NỒI BÁNH TÉT
NGUYỄN UYÊN THU



Trước đây năm nào cũng thế...Đêm ba mươi Tết chúng tôi ngồi quây quần bên bếp lửa nhóm dưới đất lắng nghe tiếng sôi sùng sục của nồi bánh tét bắt đầu nấu vào đầu buổi sáng hôm đó.
Nấu bánh tét là một tục lệ có từ lâu đời ở vùng làng quê của xứ Quảng. Công việc chuẩn bị nấu bánh là cả một quá trình chuẩn bị nguyên vật liệu bao gồm nếp nhân bánh lá chuối lạt cột nồi nấu và cả nhiên liệu là những gỗ chắc không phải tàn nhanh. Cha tôi thuở sinh thời là người đảm trách công việc nấu bánh tét khi Têt đến xuân về.
Nấu bánh tét đòi hỏi thời gian nấu lâu phải đến hơn mười hai tiếng đồng hồ mới xong. Do đó củi đốt là khâu trọng yếu nhất. Phải có ý thức tích cóp những gốc tre gốc keo... để đun và kéo dài thời gian có thể cung cấp nhiệt lượng cho nồi bánh. Công việc này không phải đợi đến gần nấu bánh mới tiến hành mà là chuẩn bị cả năm trời mỗi lúc một ít như tính cần cù của người nông dân vậy. Khâu nguyên liệu thì có phần dễ hơn. Bởi gạo nếp và các loại đậu (đỗ)... thì mua ở chợ. Nhưng ngày trước người nông dân thường chuẩn bị bằng cách cố ý cấy thêm một phần diện tích lúa nếp trong đám ruộng cấy rẽ hay của riêng mình. Họ thường lựa loại nếp dẽo và thơm ngon.
Ở quê tôi ngày trước thường làm nhân bánh tét là đậu xanh bóc vỏ. Người ta cũng làm nhân đậu đen. Chứ không có thịt heo (lợn) gì cả. Bởi không phải thịt là thứ phổ biến đối với dân nông thôn ngày trước. Hơn nữa theo kinh nghiệm nấu bánh tét để được lâu không nên có nhân thịt vì dễ ôi thiu. Bánh tét này sau những ngày tết còn có thể để dành cùng với các loại bánh khác dùng vào việc "ăn nửa buổi" cho những người thợ cấy thợ cày trên đồng ruộng hoặc ngoài bãi bồi ven sông trồng tỉa hoặc cuốc cỏ chăm sóc cây trồng.
Muốn gói bánh tét theo đúng kế hoạch người ta phải chuẩn bị lá lạt buộc vào một vài ngày trước đó. Lá gói bánh tét không phải dùng bất cứ loại lá nào cũng được. Thông thường có thể sử dụng lá dong hoặc lá chuối... để gói bánh chưng bánh tét. Ở quê tôi hầu như gia đình nào cũng tự túc lá chuối để gói. Người dân có ý thức trồng loại chuối sứ (còn gọi là chuối hột) để lấy lá. Đây là loại chuối có thân cây to lớn dễ trồng lên nhanh. Trồng nó không phải chỉ để lấy lá thôi đâu mà còn để lấy bắp chuối trái non chế biến những thức ăn khác nhau. Trái chuối sứ khi già có nhiều hạt không ăn được. Nếu để chín thì chỉ có thể ăn "chơi" mà thôi vì lắm hạt. Nhưng khi biết đó lại là vị thuốc dùng để dầm rượu thì trái chín của chuối này mới bán được ít nhiều. Sau khi thu hoạch khoản cuối cùng là trái xong thân cây chuối sứ rất có lợi cho chăn nuôi heo. Người ta đốn thân cây chuối ngã xuống rồi mang về nhà. Từng bữa xắt thân chuối ra băm hoặc bỏ vào cối đá giã nhỏ trộn với cám (bắp gạo...) xem đây là thức ăn quan trọng cho heo..
Đến gần ngày gói bánh tét cuối năm người ta sử dụng cái "quéo" có lưỡi liềm sắc với cán dài chừng bốn năm mét để "giựt" lấy những tàu lá còn y nguyên đang đỏng đảnh trên ngọn các cây chuối sứ cao vút bầu trời. Có lúc người ta phải phụ thêm một cái thang mới lấy những tàu lá chuối trên cao như thế. Những tàu lá chuối đó được hơ trên ngọn lửa rơm để lá chuối mềm dịu ra không dễ rách khi gói. Một yêu cầu quan trọng là lá chuối gói bánh phải còn nguyên không rách.
Sau khi ngâm và vuốt gạo nếp cũng như chuẩn bị nhân bánh xong thường phải dậy sớm gói để mờ sáng hôm sau nhen lửa nấu bánh. Cha tôi phụ trách từ đầu chí cuối công việc nấu bánh tét. Cái khoản gói thế nào cho tròn cho đều và đẹp đòn bánh hình như cha tôi có khiếu hơn mẹ tôi.
Nơi đặt bếp để nấu bánh tét cũng phải tính toán kỹ nên để chỗ nào thật thuận tiện khi nấu. Nấu dưới đất nhưng không ảnh hưởng đến việc đi lại trong nhà thường là nhà bếp. Hơn nữa phải kề nguồn nước bởi vì khi nấu phải thường xuyên đổ thêm nước vào. Khi nấu bánh tôi thường được giao cho việc coi ngó củi đuốc. Anh em chúng tôi thường ngồi xung quanh bếp để sưởi ấm. Tiết trời cuối đông nhất là những ngày cận kề Tết thì thường rất lạnh.
Những ngày này người lớn cũng không đi làm ngoài đồng nhiều như những ngày thường. Có chăng chỉ ra đồng coi tình hình sâu bọ nước nôi như thế nào thôi. Do đó khi lửa nồi bánh tét bắt đầu đỏ lên thường xuyên có người lớn ở nhà. Họ không phải ngồi tại chỗ gần nồi bánh tét mà làm nhiều việc trong nhà ngoài vườn... Chúng tôi cũng chơi ở sân với nhau thỉnh thoảng viếng vào chỗ nồi bánh tét đang nấu xem củi cháy ra ngoài thì đẩy vào.
Đến khi trời tối khi đã ăn cơm xong chúng tôi mới quây quần đông đủ bên nồi bánh tét. Những câu chuyện râm ran bấy giờ mới được dịp trỗi dậy. Nào là tình hình mùa màng năm nay trong làng trong xóm. Giá cả chợ búa cao thấp thế nào. Chuyện chuẩn bị tết trong làng ra sao. Thời tiết tết năm nay có thuận lợi cho việc đi lại thăm hỏi đó đây hay không v. v...và v. v...Ngồi bên bếp lửa môt hồi lâu bọn trẻ con thấy buồn ngủ. Nhưng không được đi ngủ liền đâu. Bởi phải tắm rửa sạch sẽ để đón chào năm mới mà.
Cha tôi dường như biết tới giờ bánh tét đã chín mặc dù bấy giờ chúng tôi không có đồng hồ. Trước hết ông lấy mấy thùng đầy.nước đổ vào nồi bánh tét hình như để cho nguội bớt khói bay nghi ngút. Ông lấy que dài vớt từng đòn bánh ra khỏi nồi nấu. Liền sau đó ông nhúng chúng vào nước lạnh rồi nhanh chóng lấy ra và để bốc khói trên một cái nong đặt sẵn gần đó. Ông lăn chúng trên mặt nong dường như để nước còn dính trong lá chảy ra làm cho đòn bánh không còn một chút nước nào.
Những chiếc bánh tròn dài xanh sẫm màu lá chuối được xếp thành hàng ngay ngắn trông thật hấp dẫn làm sao! Cha tôi chọn và lấy riêng ra những đòn bánh đẹp nhất bỏ vào đĩa đặt lên bàn thờ và trang táo chuẩn bị nghi lễ đón giao thừa. Chúng tôi cũng được cho mỗi đứa một chiếc bánh nhỏ (như chiếc bánh "ú" hoặc chiếc bánh "rò" nhỏ) mà khi gói bánh cha tôi có ý định sẽ cho chúng tôi khi nồi bánh tét chín vào lúc gần đón giao thừa.
Điều đặc biệt là hầu như ai cũng phải tắm rửa sạch sẽ trước khi năm mới đến. Mùa lạnh như cắt da ở nông thôn trong thời khắc gần chuyển giao năm cũ và năm mới khó có niềm hạnh phúc nào bằng khi tắm gội bằng thứ nước tương đối tinh khiết và thiêng liêng như nước trong thùng nấu bánh tét của gia đình. Không phải ngẫu nhiên cha tôi đổ liền hai thùng nước lạnh vào thùng nấu bánh trước khi vớt bánh ra. Tất nhiên một phần làm cho nước trong nồi nguội bớt để có thể đem bánh ra khỏi nồi nấu được nhưng phần lớn là để tận dụng nước ấm cho chúng tôi tắm cuối năm. Bên cạnh đó mẹ tôi cũng để sẵn một cái ấm nước to được vần vào sát bếp đang sôi sùng sục trong ấy có lá ổi lá bưởi lá sả...thơm tho để chúng tôi hoà vào nước lạnh đủ độ ấm rồi xối vài gáo cuối cùng như gột hết lớp bụi bặm cả năm bám vào da thịt.
Hình ảnh của tuổi ấu thơ với nồi bánh tét cuối năm như thế chẳng bao giờ mờ phai trong tâm trí của chúng tôi... Sau này lớn lên mỗi người một phương khi về quê ăn Tết chúng tôi cũng có dịp ngồi quanh bên bếp lửa nấu bánh tét của gia đình. Nhưng cái thuở ngồi chờ ăn cái bánh nhỏ và tắm nước ấm cuối năm thơm tho đầy ắp hương vị quê hương thì không bao giờ tìm thấy lại được nữa. Bây giờ cha tôi đã trở thành người thiên cổ. Nồi bánh tét ngày xưa cũng trở thành kỷ niệm và thường hiển hiện trong tôi vào dịp xuân về...


N.U.T.


nguyenuyenthu

ũuân Tân Mão đang về chúc em Tăng Chánh Tín sức khoẻ thành đạt vạn sự như ý!

nguyenuyenthu

Xuân Tân Mão 2011!
Chúc anh Lê Trường Hưởng an khang hạnh phúc!

nguyenuyenthu

Năm Tân Mão đang về chúc anh Cát Biển vui khoẻ hạnh phúc vạn sự như ý!

nguyenuyenthu

Năm mới Tân Mão!
Chúc anh Nguyễn Minh Quang an khang hạnh phúc!

Tang Chanh Tin

Chiều cuối năm tranh thủ viết đôi dòng gửi đến thầy khi giây phút giao mùa sắp sửa bước qua. Một năm hối hả ngược xuôi rồi cũng qua đi những ngày để ta lắng lòng cùng gia đình bè bạn đã đến.
Nhân dịp xuân Tân Mão. em xin kính chúc thầy và gia đình một năm tràn đầy hạnh phúc an khang thịnh vượng!
Én đã về rồi báo tin xuân
Tiếng pháo làng xa nổ bao lần
Áo mới em mang mừng tuổi mới
Những nẻo cuộc đời dậy bâng khuâng.
T.C.T

Lê Trường Hưởng

@

catbien

Chúc xuân

Nồi bánh tét bánh chưng là hương vị đặc trưng của Tết cổ truyền Việt Nam từ xưa đến nay vậy.
Chúc anh cùng gia đình đón xuân mới vui khoẻ đầm ấm!

Nguyễn Minh Quang

Nguyễn Uyên Thu

Đọc xong hưởng hương vị tết.
Trước thềm TÂN MÃO chúc Nguyễn Uyên Thu cùng gia đình yên vui hạnh phúc !