Cao nguyên đá Đồng Văn trở thành "Công viên địa chất toàn cầu"

Đánh thức kiệt tác thiên nhiên 

QĐND - Chương trình "Chào buổi sáng" của Đài Truyền hình Việt Nam lúc 6 giờ sáng 4-10 đưa tin: Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang) chính thức trở thành "Công viên địa chất toàn cầu" từ 22 giờ ngày 3-10-2010. Sau đó chúng tôi gọi điện hỏi đồng chí lãnh đạo Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) thì nhận được câu trả lời: "Chúng tôi chưa có thông tin này". Điện hỏi đồng chí Nguyễn Trùng Thương Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Giang ông khẳng định: "Sáng sớm nay tôi đã nhận được tin vui từ anh Phạm Sanh Châu Vụ trưởng Vụ Văn hóa đối ngoại và UNESCO Trưởng đoàn Việt Nam đang tham dự Hội nghị Mạng lưới công viên địa chất toàn cầu (GGN) tổ chức tại Lesvos (Hy Lạp). Một tin vui lớn với Hà Giang và cả nước". Chiều qua Vụ Báo chí (Bộ Ngoại giao) đã chính thức xác nhận thông tin này. Đây có thể coi là một món quà đặc biệt góp phần làm cho khí thế Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội càng thêm tưng bừng ý nghĩa.

Cao nguyên đá Đồng Văn - kiệt tác của thiên nhiên

Qua nghiên cứu các nhà khảo cổ đã xác nhận và khẳng định: Hà Giang là một trong những vùng văn hóa sớm nhất của Việt Nam. Quần thể thiên nhiên và điều kiện lịch sử đã kiến tạo thành vùng cao nguyên đá Đồng Văn có hệ giá trị địa chất đặc sắc. Phạm vi địa giới vùng này bao gồm 4 huyện vùng núi đá phía Bắc của tỉnh là Quản Bạ Yên Minh Mèo Vạc và Đồng Văn.

Một cung đường cao nguyên đá Đồng Văn nhìn từ đỉnh Mã Pì Lèng. Ảnh: Xuân An

Cao nguyên đá Đồng Văn có mặt các trầm tích từ kỷ đá vôi có niên đại cách đây hàng trăm triệu năm. Đây là một khu "rừng đá" với những hình thù kỳ vĩ nhọn sắc đa dạng và rộng hơn 2000km2̀ được coi là cao nguyên đá lớn nhất thế giới. Tại khu vực này đã phát hiện được 38 điểm di sản điểm có giá trị tài nguyên có ý nghĩa quốc gia và quốc tế. Trong đó có 7 di sản về tiến hóa trái đất 3 điểm quan sát toàn cảnh 7 điểm về vườn đá và rừng đá 6 điểm di sản về vách đá dốc đứng có độ cao từ 200 đến hơn 600m 7 di sản về hang động 3 điểm bảo tồn cổ sinh học 5 di sản về các trũng kiến tạo - karst. Với những giá trị địa chất độc đáo đó cao nguyên đá Đồng Văn là vùng đất duy nhất ở nước ta còn mang dáng vẻ nguyên thủy thông qua đặc điểm địa tầng được phân chia thành 17 hệ tầng và cổ sinh với 17 nhóm hóa thạch.

TSKH Vũ Cao Minh ở Viện Địa chất (Viện Khoa học và công nghệ Việt Nam)-một trong những nhà khoa học có nhiều năm nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện hồ sơ khoa học công viên địa chất cao nguyên đá Đồng Văn cho biết:

 - Do quá trình kiến tạo của thiên nhiên nước ta có một số vùng rất đặc biệt. Đó là vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) tiêu biểu với hiện tượng karst trên biển; hồ Ba Bể (Bắc Kạn) tiêu biểu với núi đá vôi gắn với hồ nước ngọt sâu và đẹp. Riêng cao nguyên đá Đồng Văn rất độc đáo với một "rừng đá khổng lồ" mang đặc trưng địa hình karst khô. Nhiều địa hình karst ở khu vực này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị làm giàu cảnh quan như: Vườn hoa đá Khau Vai vườn thú đá Lũng Pù bãi Hải cẩu Vân Chải hoang mạc đá Sảng Tủng... Không những vậy nơi đây còn rất đặc sắc về văn hóa bởi sự hội tụ giao thoa của 17 dân tộc anh em với nhiều nét kiến trúc phong tục tập quán bản sắc văn hóa bản địa. Đó là các nhà trình tường các nương đá quanh nhà lễ hội chợ tình Khau Vai và các sản vật đặc trưng trên cao nguyên đá như mật ong bạc hà thảo quả đỗ trọng rượu ngô...

Hành trình đến với "Công viên địa chất toàn cầu"

Thấy rõ ý nghĩa giá trị khoa học văn hóa đặc biệt của khu vực cao nguyên đá Đồng Văn từ nhiều năm nay nhất là 4 năm trở lại đây UBND tỉnh Hà Giang đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nghiên cứu cơ quan chức năng của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam Bộ Tài Nguyên và Môi trường Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch tập trung đầu tư sức lực trí tuệ tiến hành các dự án đề tài khảo sát nghiên cứu lập hồ sơ khoa học để đề nghị UNESCO công nhận cao nguyên đá Đồng Văn là "Công viên địa chất toàn cầu" và gia nhập mạng lưới các công viên địa chất toàn cầu.

Chợ Đồng Văn nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đồng bào các dân tộc trên cao nguyên đá. Ảnh: Xuân An

Từ cuối năm 2007 đến nay với sự hợp tác và giúp đỡ của Dự án công viên Việt - Bỉ Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Giang cùng với những chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản cổ sinh địa tầng khảo cổ học dân tộc học... đã nghiên cứu làm rõ những giá trị nổi bật của cao nguyên đá Đồng Văn về địa chất địa mạo tự nhiên di sản văn hóa vật thể và phi vật thể qua đó đề xuất các giải pháp trong việc quản lý bảo tồn phát huy các giá trị này phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế văn hóa du lịch của địa phương.

Ông Nguyễn Trùng Thương cho biết: Giữa năm 2009 UBND tỉnh Hà Giang đã quyết định thành lập Trung tâm bảo tồn công viên địa chất cao nguyên đá Đồng Văn. Ngay sau khi ra đời Trung tâm đã tổ chức cắm 8 điểm quan trọng nhất và dày đặc di tích để giao cho chính quyền các xã sở tại bảo vệ. Bên cạnh đó Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã mời gọi các doanh nghiệp các nhà đầu tư trong nước lên Hà Giang tham gia xây dựng và khai thác phát triển du lịch ở khu vực cao nguyên đá Đồng Văn.

Trung tuần tháng 9-2009 UBND tỉnh Hà Giang phối hợp với Bộ Ngoại giao Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức hội thảo quốc tế "Xây dựng Công viên địa chất cao nguyên đá Đồng Văn" thu hút sự tham gia của hàng trăm nhà quản lý nhà văn hóa và nhà khoa học trong nước và nước ngoài. 

Tháng 12-2009 Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã trình hồ sơ cao nguyên đá Đồng Văn lên UNESCO đăng ký là Công viên địa chất toàn cầu. Trước đó bộ này đã công nhận 5 di tích trên cao nguyên đá Đồng Văn là Di tích quốc gia gồm: Quần thể di tích danh thắng Lũng Cú ở xã Lũng Cú (huyện Đồng Văn); phố cổ Đồng Văn ở thị trấn Đồng Văn (huyện Đồng Văn); chợ tình Khau Vai ở xã Khau Vai (huyện Mèo Vạc); quần thể lịch sử - danh thắng Mã Pì Lèng ở xã Pài Lủng (huyện Đồng Văn); danh thắng Núi Đôi ở thị trấn Quản Bạ (huyện Quản Bạ).

Vinh dự lớn trách nhiệm nặng nề

Sau nhiều năm mong đợi với sự nỗ lực cố gắng của chính quyền nhân dân tỉnh Hà Giang các cơ quan chức năng và các nhà khoa học cao nguyên đá Đồng Văn chính thức trở thành "Công viên địa chất toàn cầu". Đây là niềm vinh dự tự hào lớn lao không chỉ đối với đồng bào các dân tộc tỉnh Hà Giang mà còn là niềm vui chung của nhân dân cả nước. Đối với một tỉnh thuộc diện khó khăn nhất nước như Hà Giang thì đây là "cơ hội vàng" để địa phương khai thác tiềm năng du lịch sinh thái văn hóa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội xóa đói giảm nghèo từng bước rút ngắn khoảng cách phát triển với các tỉnh miền xuôi. Tuy vậy điều quan trọng nhất hiện nay là phải đề ra các giải pháp hữu hiệu nhằm bảo vệ và xây dựng vùng cao nguyên đá Đồng Văn xứng tầm với vị trí giá trị đã được GGN vinh danh. TSKH Vũ Cao Minh đề nghị:

- Trong công tác quản lý quy hoạch và bảo vệ vùng cao nguyên đá Đồng Văn tỉnh Hà Giang cần chú trọng xây dựng các tuyến đường đi tham quan các điểm dừng chân cho du khách; đồng thời chú ý phân chia thành từng khu vực để xác định đâu là điểm di tích cảnh quan cần bảo vệ khai thác; đâu là nơi canh tác trồng ngô lúa nương trồng cỏ nuôi bò... cho người dân bản địa để tránh xáo trộn lao động sản xuất của họ. Công viên địa chất cho phép hoạt động kinh tế khai thác các lợi thế của cao nguyên đá như làm nhà cửa ruộng bậc thang bằng đá để thu hút du khách tham quan. Mặt khác mọi phong tục tập quán nghi thức truyền thống lễ hội của bà con bản địa vẫn diễn ra trong đó thì không gian công viên mới có sức sống.

Sự sống trên cao nguyên đá. Ảnh: Xuân An

Điều đó cũng phù hợp với khuyến nghị của GGN là: Sau khi cao nguyên đá Đồng Văn trở thành "Công viên địa chất toàn cầu" Việt Nam cần sớm có kế hoạch phát triển tổng thể với mục tiêu tăng cường sự tham gia của người dân trong công tác bảo tồn các giá trị di sản địa chất văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

Theo chúng tôi ngoài việc xây dựng quy hoạch khoanh vùng bảo vệ khu vực di sản quan trọng chính quyền cơ sở cần phải tăng cường giáo dục tuyên truyền nâng cao nhận thức trách nhiệm cho cán bộ và nhân dân ở các thôn bản trong việc tham gia giữ gìn bảo vệ cảnh quan môi trường trên cao nguyên đá. Mặt khác địa phương cần khẩn trương quy hoạch xây dựng khu dân cư ở các vùng lõm vùng đệm trên cao nguyên đá Đồng Văn để hạn chế việc người dân xây dựng nhà cửa tùy tiện làm ảnh hưởng đến diện mạo toàn bộ cảnh quan ở khu vực này.

THIỆN VĂN 

Hồ sơ công viên địa chất cao nguyên đá Đồng Văn là 1 trong 6 hồ sơ được thông qua tại hội nghị GGN. Cao nguyên đá Đồng Văn trở thành công viên địa chất đầu tiên của Việt Nam và là công viên thứ hai tại khu vực Đông Nam Á được tôn vinh danh hiệu này. Một công viên địa chất quốc gia muốn tham gia GGN phải hội tụ đủ các yếu tố như: Kích thước; việc sắp xếp quản lý và sự tham gia của địa phương; phát triển kinh tế đào tạo bảo vệ và bảo tồn; mạng lưới toàn cầu.


(qdnd.vn/05.10.2010)