Hoa Lư - đất Cố đô

Hoa Lư - đất Cố đô

Khách du lịch nước ngoài thăm đền vua Đinh
tại Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình).
ND - Từ Phong Châu đến Hà Nội sau mấy nghìn năm kinh đô - thủ đô của nước Việt Nam đã ra đời phát triển cùng với sự phát triển của ý thức tự cường của lòng tự tôn và khả năng đáp ứng yêu cầu tổ chức quản lý đất nước. Và xét theo thời gian Hoa Lư từng là kinh đô một thời của cha ông gắn liền với một thời kỳ hết sức quan trọng của lịch sử dân tộc là nơi từ đó Lý Thái Tổ mở ra con đường đến với Thăng Long...
Theo lời người xưa kể lại đất này ngày trước mọc rất nhiều cây lau nên gọi là Thung Lau. Rồi do cây lau đi cùng với sự tích "cờ lau tập trận" của chú bé Ðinh Bộ Lĩnh mà dần dà đã được gọi là động Hoa Lau rồi Hoa Lư. Sau khi dẹp xong mười hai sứ quân và thống nhất đất nước Ðinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế đặt tên nước là Ðại Cồ Việt định đô tại Hoa Lư mở đầu thời kỳ độc lập tự chủ của dân tộc. Ðó cũng là sự kiện ghi dấu ấn sau nhiều nỗ lực không ngừng nghỉ phải trả bằng cả xương máu lần đầu cha ông chúng ta đã xác lập được vị trí quốc gia độc lập của mình với các nước láng giềng. Như câu đối trong đền Ðinh Tiên Hoàng ở Hoa Lư còn ghi rõ: Cồ Việt quốc đương Tống Khai Bảo - Hoa Lư đô thị Hán Tràng An (Nước Cồ Việt ngang với nhà Tống đời Khai Bảo - Kinh đô Hoa Lư như Tràng An của nhà Hán). 
Ðinh Tiên Hoàng chọn Hoa Lư làm kinh đô của nước Ðại Cồ Việt vì thuở ấy Hoa Lư "là nơi núi non trùng điệp. Núi trong sông sông trong núi. Căn cứ thủy bộ rất thuận tiện. Sau lưng là rừng trước mặt là đồng bằng xa nữa là biển cả... Nơi đây non sông tráng lệ phong thủy hài hòa". Với điều kiện địa lý như vậy Hoa Lư rất phù hợp với việc xây dựng một kinh thành có khả năng chiến đấu phòng ngự trước nạn ngoại xâm. 42 năm tồn tại (968 - 1010) với tư cách là kinh đô Hoa Lư trở thành nơi trị vì của sáu vị vua với ba triều đại đã lập nên các chiến công "phá Tống bình Chiêm" hiển hách. Một thời Hoa Lư từng là trung tâm kiến trúc văn hóa lớn như sách Ðại Việt sử ký toàn thư đã viết: "Năm Giáp Thân thứ 5 (984): dựng nhiều cung điện làm điện Bách Bảo Thiên tức ở núi Ðại Vân cột điện dát vàng bạc làm nơi coi chầu; bên đông là điện Phong Lưu bên tây là điện Tử Hoa bên tả là điện Bồng Lai bên hữu là điện Cực Lạc rồi làm lầu Ðại Vân rồi lại cho dựng điện Trường Xuân làm nơi vua ngủ bên cạnh điện Trường Xuân dựng điện Long Lộc lợp bằng ngói bạc". Sau khi định đô ở Hoa Lư Ðinh Tiên Hoàng là Hoàng đế Việt Nam đầu tiên cho lập chức "tăng thống" xác định Phật giáo là quốc đạo mà cột kinh trong chùa Nhất Trụ ở Hoa Lư các mặt khắc bài thần chú trong kinh Lăng Nghiêm và một số bài kệ là dấu tích cụ thể còn lại đến ngày nay. Ðinh Tiên Hoàng cũng là người ra lệnh đúc tiền bằng đồng gọi là "tiền Thái Bình" - đồng tiền cổ nhất của Việt Nam. Còn vua Lê Ðại Hành ngoài võ công "bình Chiêm" Ngài đã khai sinh ra lễ tịch điền khuyến khích việc nông gia phát triển kinh tế. Ngài cũng là người đã cho đào kênh Nhà Lê để mở mang đường thủy. Cũng chính tại Hoa Lư triều đình đã phong cho nghệ nhân hát chèo Phạm Thị Trân chức Ưu Bà "chịu trách nhiệm dạy quân lính múa hát đánh trống gảy đàn diễn các tích trò lúc đó gọi là hát trò nhời hay gọi là hát chèo". Người đời sau coi Phạm Thị Trân là "bà tổ hát chèo" và ca ngợi tài năng của bà qua bài thơ: "Múa hát như muốn hát bàn đào - Hát giục mây bay giục gió ào - Tiếng hát kinh hồn quân bạc ác - Lời than làm nhỏ lệ đồng bào"...
Có thể nói đó là những sự kiện cực kỳ quan trọng vì chúng chứng minh ý thức tự chủ của cha ông là hết sức rõ ràng và cha ông đã rất nỗ lực để có được điều đó.
Năm 1010 Lý Thái Tổ cùng triều đình rời Hoa Lư đến định đô ở Thăng Long nhưng Hoa Lư vẫn là một căn cứ quân sự một trung tâm văn hóa của đất nước hình ảnh của Cố đô Hoa Lư vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí người Việt. Một số triều đại về sau đã góp sức giữ gìn Hoa Lư như tu bổ xây dựng các đền thờ Vua Ðinh Tiên Hoàng Vua Lê Ðại Hành. Hẳn là không ngẫu nhiên ở Thăng Long lại xuất hiện những địa danh Cầu Dền Cầu Ðông Tràng Tiền tháp Báo Thiên đền Trấn Vũ... như từng có ở Hoa Lư. Ðến năm 1049 Vua Lý Thái Tông cho xây dựng chùa Một Cột ở Thăng Long thì ngôi chùa này cũng có nét tương đồng với chùa Nhất Trụ ở Cố đô xưa. Còn một điều đặc biệt nữa là sự kiện Vua Trần Thái Tông cho xây dựng hành cung Vũ Lâm ở Hoa Lư đây chính là căn cứ của vua tôi nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông lần thứ hai (1285). Ở Hoa Lư hôm nay đền Thái Vi chính là nơi thờ các vua Trần Thái Tông Trần Thánh Tông Trần Nhân Tông Trần Anh Tông cùng các tướng Trần Hưng Ðạo Trần Quang Khải và hoàng hậu Thuận Thiên...
Với hàng nghìn năm tuổi đời lại gắn liền với một thời kỳ hết sức đặc biệt của đất nước khi Nhà nước độc lập tự cường còn non trẻ vừa phải tự tăng cường nội lực của mình vừa phải đương đầu với các thế lực ngoại xâm nên đến hôm nay Cố đô Hoa Lư không chỉ còn lại những di tích về một thời hào hùng mà còn đầy ắp những huyền thoại về sự ra đời của nước Ðại Cồ Việt về vị vua anh minh và tài ba Ðinh Tiên Hoàng về bản lĩnh và khí phách dân tộc ở buổi dựng nước. Những người già ở Hoa Lư vẫn kể cho con cháu nghe sự tích về "rái cá thần" về "viên ngọc đế vương" về công chúa Phất Kim về sông Vân Sàng và mối tình của Lê Hoàn về sông Hoàng Long với sự tích rồng vàng và làn điệu chèo Ninh Bình vẫn vang lên trên sân khấu cả nước... Ðó cũng là niềm tự hào mà Trưởng Ban quản lý di tích lịch sử văn hóa Cố đô Hoa Lư Giang Hồng Ðức nói với tôi: "Cả tỉnh Ninh Bình có 754 di tích lịch sử đã xếp hạng thì ở Hoa Lư có tới vài trăm di tích. Anh chị em trong Ban quản lý hằng ngày chăm nom tu bổ sửa sang khu di tích bằng tấm lòng của cháu con".
Ðứng giữa cánh đồng Hoa Lư nhìn ra bốn phía trập trùng núi non tôi cố hình dung về Hoa Lư hàng nghìn năm trước mà không thể hình dung nổi và lại càng thêm kính trọng cha ông. Ngày ấy biển chưa lùi xa các con sông Sào Khê Hoàng Long... còn rộng và đầy ắp nước. Ngày ấy chính sự rối ren mười hai sứ quân mỗi người cát cứ một vùng ngăn trở sự thống nhất không tập trung sức mạnh thống nhất của dân tộc để có thể vừa chấn hưng vừa đương đầu thắng lợi trước các loại kẻ thù ở cả hai đầu đất nước. Và từ Hoa Lư Vua Ðinh Tiên Hoàng đã làm nên nghiệp lớn của ông đồng thời cũng là nghiệp lớn của dân tộc. Ngài sau đó là Vua Lê Ðại Hành cùng vô vàn người con đất Việt yêu nước và giàu lòng tự tôn dân tộc đã cũng làm nên các tiền đề để sau này trước ngày đại phá quân Thanh Vua Quang Trung khẳng định: "Nam quốc anh hùng chi hữu chủ". Hàng nghìn năm trôi qua ngôi mộ trên núi Mã Yên và đền thờ Ðinh Tiên Hoàng vẫn được người Hoa Lư thay mặt cả nước giữ gìn tôn tạo. Cùng với Ðền Hùng Hoa Lư trở thành địa chỉ hành hương của mọi người Việt Nam ở khắp ba miền. Họ đến đây không chỉ để vãn cảnh mà trước hết là để tưởng nhớ tổ tiên tưởng nhớ tiền nhân đã có công giành lại nền độc lập cho đất nước. 
Tự hào về quá khứ nhưng người Hoa Lư không quên hiện tại nên đi trên đất Hoa Lư hôm nay không khó để nhận thấy sự hồ hởi trên mỗi gương mặt của người Cố đô. Cố đô xưa nay nhà cửa san sát. Ðường giao thông ngang dọc và thẳng tắp. Ống khói nhà máy vươn cao. Vì điện - đường - trường - trạm đã hoàn thành từ các năm trước người Hoa Lư đang cố gắng phấn đấu để đạt tới mục tiêu vật chất - tinh thần cao hơn và lớn hơn. Ði lên từ truyền thống nỗ lực để xứng đáng với truyền thống đó là khát vọng của mỗi người dân đang sinh sống trên đất này. Hoa Lư đã và đang đi lên từ những lợi thế riêng của mình với công nghiệp xi-măng mỗi năm đạt 10 triệu tấn với các khu du lịch nổi tiếng ở trong và ngoài nước như di tích Cố đô và các danh lam thắng cảnh ở Tam Cốc - Bích Ðộng Tràng An hệ thống đền chùa cổ kính chứa đựng nhiều giá trị tinh thần như chùa Bàn Long chùa Huê Lâm chùa Kỳ Vỹ chùa Thủ phủ Thành Hoàng đền Lăng đền Vực Vông ... Sự đi lên của Hoa Lư gắn với sự đi lên của tỉnh Ninh Bình địa phương có GDP đạt 16 15% và hiện chỉ còn 6 15% hộ nghèo đã xóa 100% nhà dột nát sản lượng lương thực đạt 50 3 vạn tấn/năm...
Buổi sáng tháng 10 ở Hoa Lư nắng vàng rực rỡ. Các công việc chuẩn bị Ðại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội đã hoàn tất. Cổng Cố đô Hoa Lư bề thế đã cắt băng khánh thành. Ðêm 30-9-2010 chương trình truyền hình trực tiếp từ Cố đô Hoa Lư với chủ đề Hoa Lư - Thăng Long - Hà Nội do Truyền hình Việt Nam thực hiện đã đem tới cho đồng bào cả nước hình ảnh được nghệ thuật hóa về quá trình lập nước giữ nước của các nhà vua thời Ðinh - Lê sự kiện Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô và đất nước đi lên trong thời đại mới. Từ Hoa Lư tới Thăng Long đó không chỉ là kết quả của việc lựa chọn vị trí địa lý thích hợp với một kinh đô - Thủ đô sâu xa hơn đó là tầm nhìn từ sự lớn mạnh của đất nước từ nhu cầu tổ chức và quản lý đất nước trong thời đại cần phải mở mang phát triển. Trên lộ trình hàng nghìn năm đầy cam go phải đối mặt với đủ loại kẻ thù cha ông chúng ta đã vượt qua tất cả để có ngày hôm nay. Và có một điều chắc chắn là trên hành trình gian nan ấy từ vua tôi nhà Trần cuộc khởi nghĩa của Lê Lợi sự nghiệp của Quang Trung phong trào của các sĩ phu yêu nước chống Pháp tới phong trào cách mạng của toàn dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Ðảng và Bác Hồ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay đều mang trong đó các giá trị đã ra đời từ thuở Ðinh Tiên Hoàng tạo dựng và bảo vệ đất nước sau hàng nghìn năm Bắc thuộc. Vì thế những ngày này mọi người Việt Nam hướng tới Thăng Long - Hà Nội thì cũng không thể quên Hoa Lư bởi nơi ấy là ngọn nguồn là trang đầu tiên của pho lịch sử về một thời kỳ mới của dân tộc - thời kỳ nước Việt Nam được khẳng định là một quốc gia tự chủ và từ đó người Việt Nam được làm chủ nước Việt Nam.
Nguyễn Hòa

(nhandan.com.vn/02.10.2010)