Một vùng quê nhiều huyền thoại

Một vùng quê nhiều huyền thoại
ND - Ðình Dương Lôi ở thôn Dương Lôi (nay thuộc phường Tân Hồng thị xã Từ Sơn Bắc Ninh) chỉ cách kinh thành Thăng Long xưa chừng vài mươi dặm. Ðây là nơi thờ thân mẫu Ðức vua Lý Thái Tổ (mặc dù bà đã được thờ riêng ở đền Miễu) và tám đời vua nhà Lý.
Làng Dương Lôi xưa có tám giáp mỗi giáp được "phân công" thờ một vị vua. Nay làng đã thành phường nhưng nhân dân vẫn giữ lệ này. Ngày hội làng ở Dương Lôi là ngày sinh của Lý Công Uẩn (12 tháng 2 âm lịch) khác với hội ở đền Ðô (Ðình Bảng) kỷ niệm ngày ông đăng quang (15 tháng 3 âm lịch). Ở Dương Lôi hội tụ nhiều truyền thuyết dân gian và di tích liên quan đến thân mẫu của Lý Công Uẩn và tuổi thơ của ông cũng như lúc chuẩn bị lập vương triều Lý.
Làng Dương Lôi có thế đất đẹp hình hoa sen tám cánh. Tâm sen là Ao Ngọc tại đó có "huyệt" đế vương (?). Cái tên Dương Lôi - Ðình Sấm gắn với giai thoại về cây gạo do thiền sư La Quý An trồng từ thời Tiết độ sứ Dương Ðình Nghệ (931 - 937). Ông trồng cây gạo này nhằm khôi phục lại long mạch đã bị Cao Biền trấn yểm trước kia để có thể chấn hưng đất nước. Thực hư chưa có đủ tài liệu để kiểm chứng song sự tồn tại lâu dài của câu chuyện đó trong dân gian cũng đủ nói lên tinh thần dân tộc ý chí bảo tồn giữ gìn khí thiêng bản sắc văn hóa của cha ông ta khá mạnh từ buổi đầu dựng nền độc lập và được duy trì liền mạch trong những giai đoạn tiếp theo.
Cũng theo truyền thuyết dân gian trong một trận mưa bão lớn cây gạo bị sét đánh để lộ ra bài thơ "sấm ký" dự báo việc Lý Công Uẩn sẽ lên ngôi lập nhà Lý thay cho nhà tiền Lê:
... Hòa đao mộc (ba chữ này ghép lại thành chữ Lê) lạc
Thập bát tử (ba chữ này ghép lại là chữ Lý) thành...
Vì có việc sét đánh vào cây gạo nên tên làng mới đổi từ Diển Uẩn thành Dương Lôi. Dân gian vẫn gọi nôm na là đình Sấm. Cây gạo làng Diên Uẩn còn tiếp tục sống gần nghìn năm (?) cho đến tận thế kỷ 20. Năm 1968 một trận bão lớn đã làm cây gạo già yếu bị đổ. Tại nơi gốc cây gạo xưa nhân dân trồng lại một cây đa có tám cành tượng trưng cho tám đời vua Lý.
Tất cả các bộ sử cũ đều chép rằng Lý Công Uẩn quê tại hương Diên Uẩn - và có lẽ vì thế mà tên húy của ông là Uẩn (?) châu Cổ Pháp. Theo Ðại Việt sử ký toàn thư ngày sinh của ông được ghi rõ là 12-2 năm Giáp Tuất (tức ngày 8-3-974). Mới lên ba tuổi Lý Công Uẩn đã mồ côi cả cha lẫn mẹ làm con nuôi trong nhà chùa rồi dần dần trở thành "đứa con" của tinh thần Phật giáo. Qua bài "sấm ký" vận động cho Lý Công Uẩn lên ngôi có thể nghĩ rằng giới Phật giáo và dân gian đã "đạo diễn" cả chuyện huyền thoại hóa gốc tích của ông.
Ðã có một thời mỗi khi nói đến quê hương nhà Lý là người ta nghĩ ngay đến làng Ðình Bảng (nay là phường Ðình Bảng thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh) dù cũng biết rằng những địa giới hành chính ngày nay qua bao lần thay đổi đã hoàn toàn khác những ước định về không gian xưa. Hương Cổ Pháp thời Lý không thể chỉ khuôn lại một làng Ðình Bảng hay Dương Lôi Hoa Lâm (ngày nay) mà bao gồm tất cả trong một không gian văn hóa vùng. Gần đây sau khi nghiên cứu kỹ các nguồn tư liệu phong phú các nhà khoa học dõi điểm nhìn tới Dương Lôi theo hướng cho rằng đây là quê nội chứ không phải là quê ngoại của Lý Công Uẩn. Những tài liệu liên quan khác cũng xác nhận dòng họ nội của Lý Thái Tổ và người cha sớm qua đời đã để lại cho mẹ con ông nhiều điều dị nghị muôn nỗi gian truân.
Những cuộc tranh luận của các nhà khoa học vẫn còn tiếp tục. Nhưng bóc tách giải ảo các huyền thoại không nghĩa là viết lại "lý lịch cá nhân" cho Lý Thái Tổ cũng không phải để khoanh gọn toàn bộ quê hương nhà Lý vào địa danh cụ thể nào mà quên đi cái không gian sinh học - văn hóa của Lý Thái Tổ và về Lý Thái Tổ đã in sâu trong ký ức của dân tộc Việt Nam. Không gian đó đã hun đúc tạo nên con người và sự nghiệp vĩ đại của Lý Công Uẩn - Thái Tổ. Dù có xác định được một cách thật chính xác các làng quê nội quê ngoại thì quê hương nhà Lý trước sau vẫn là một vùng quê giàu huyền thoại. Ở đó có nhiều tầng truyền thuyết đẹp ở đó huyền sử hòa quyện với lịch sử và lịch sử nhiều khi hiện lên trong vẻ lung linh của văn hóa dân gian... Vùng quê đó đi lên từ thế mạnh là bề dày truyền thống văn hóa của mình... Nghìn năm qua đã thế và nghìn năm sau hẳn vẫn như thế.
Bài và ảnh: Ngữ Thiên
(nhandan.com.vn/16.09.2010)


nguyenuyenthu

Gửi anh Lê Trường Hưởng.

Vùng quê nhiều huyền thoại
Sử sách còn ghi mãi
Đất nhân kiệt địa linh
Sinh người con vĩ đại

-----------
Mấy vần thơ của anh Lê Trường Hưởng thật hay đầy ý nghĩa. Cảm ơn anh ghé thăm chia sẻ. Chúc anh vui và hạnh phúc thật nhiều nhé!

nguyenuyenthu

Gửi anh Cát Biển.

Sớm mai thăm anh đọc bài viết thật kỳ thú về làng Dương Lôi huyền thoại quê hương thân mẫu của vua Lý Công Uẩn.
Cám ơn anh giới thiệu. Chúc anh ngày mới nhiều niềm vui!

---------------
Cảm ơn sự ghé thăm chia sẻ của anh Cát Biển về chuyện làng Dương Lôi huyền thoại quê hương thân mẫu của vua Lý Công Uẩn.
Ngày mới chúc anh vui khỏe thật nhiều nhé.

Lê Trường Hưởng

Vùng quê nhiều huyền thoại
Sử sách còn ghi mãi
Đất nhân kiệt địa linh
Sinh người con vĩ đại

catbien

Ngày mới

Sớm mai thăm anh đọc bài viết thật kỳ thú về làng Dương Lôi huyền thoại quê hương thân mẫu của vua Lý Công Uẩn.
Cám ơn anh giới thiệu. Chúc anh ngày mới nhiều niềm vui!