Đến với tác phẩm "Dấu chân trên cát". Lê Thị Mai

ĐẾN VỚI TÁC PHẨM
"DẤU CHÂN TRÊN CÁT"

LÊ THỊ MAI[1]

Từ khi ngồi trên ghế trường đại học Ai Cập cổ đại đã thu hút chúng tôi với mãnh lực của sự "huyền bí" [2]. Một trong những cái nôi văn minh cổ xưa nhất của loài người ấy ghi dấu ấn không phai mờ trong chúng tôi là các kim tự tháp đồ sộ hùng vĩ độc đáo trên sa mạc mênh mông là tục ướp xác kỳ lạ các tác phẩm điêu khắc là tuyệt tác của nhân loại. Song điều làm tôi đặc biệt ấn tượng say mê ở Ai Cập cổ đại là cuộc cải cách tôn giáo có tầm ảnh hưởng to lớn trong lịch sử thế giới cổ đại[3]. Ngày ấy chúng tôi không có tài liệu nào cung cấp những hiểu biết cơ bản về cuộc cải cách này hơn những lời thầy tôi giảng ở lớp và cuốn giáo trình Lịch sử cổ đại phương Đông của thầy Chiêm Tế trong chưa đầy hai trang sách. Tôi ao ước tìm kiếm thêm nguồn tài liệu bổ khuyết cho vấn đề ấy.
Một ngày cuối hạ năm 2010 tôi nhìn thấy cuốn "Dấu chân trên cát"[4] đặt trên giá sách lịch sử trong nhà sách Phú Xuân Huế. Tiêu đề không có gì là sử liếc nhìn bìa sách "một dãy dấu chân in trên cát trắng mịn màng" lại do Nguyên Phong phóng tác - Rõ ràng là một cuốn sách văn học nhưng tại sao nó lại được đặt trên giá lịch sử? Nhìn kỹ mới thấy một dòng ghi chú bên dưới tên sách màu đỏ đề Theo The Egyptian của Mika Waltari. Người Ai Cập à? Tò mò quá!
Lật trang sách mắt tôi dán vào những dòng đầu tiên dù tiểu sử tác giả nằm ngay ở trang bên cạnh: "Tôi tên là Sinuhe câu chuyện tôi kể lại sau đây là chuyện của tôi một người Ai Cập ..." Sinuhe à? Tôi có biết Sinuhe trong Truyện về Sinuhe của văn học Ai Cập cổ đại vốn chỉ được tóm tắt sơ lược trong các sách về văn minh thế giới hay phần văn hóa Ai Cập cổ đại mà thôi. Quả thật đây là Sinuhe của Ai Cập rồi!
Tôi không rời mắt khỏi những dòng văn viết với ý tứ sâu sắc của một người con xa quê hương: "Người Ai Cập có thành ngữ: "Kẻ nào đã uống nước sông Nile thì không thể nào uống nước ở đâu được nữa". Quả thế tuy sống tại Hy Lạp nhưng không bao giờ tôi có thể quên được Ai Cập quê hương thân yêu của tôi. Mặc dù hiện nay được giải khát bằng những loại rượu nho thơm ngon nhất của Hy Lạp nhưng không bao giờ tôi có thể quên được hương vị trong mát ngọt ngào của những bình nước được múc lên từ sông Nile dòng sông mà người Ai Cập thường gọi là "mẹ Nile" một danh từ tràn đầy thương yêu không bút mực nào có thể tả xiết".
Ôi hay tuyệt! Đã tìm kiếm lâu lắm rồi mua được khá nhiều sách nhưng tôi lại chưa bổ sung thêm được một cuốn sách nào về Ai Cập cổ đại cả. Tôi mơ hồ nghĩ rằng mình đang nắm trên tay một nguồn tư liệu quý về lịch sử Ai Cập. Tuy vậy trong thâm tâm tôi vẫn có điều không hài lòng vì dường như nó đã khởi đầu giống một cuốn tiểu thuyết lịch sử[5] hơn là một công trình chuyên khảo. Tạm dừng đọc tôi lui lại xem tiểu sử tác giả[6]: Mika Waltari (1908 - 1979) là một nhà soạn kịch nổi tiếng đã viết hơn 80 kịch bản cho sân khấu kịch Broadway ... Xuất bản năm 1945 The Egyptian là một trong những cuốn sách có số bán rất chạy và đã được tái bản nhiều lần. Tuy là một tiểu thuyết hư cấu (fiction) nhưng tác giả đã xây dựng nó từ những truyền thuyết trong dân gian nên nó vẫn có giá trị trên địa hạt sử liệu và khảo cổ. Điều khẳng định này đã đưa đến quyết định nhanh chóng của tôi là mua ngay để được sở hữu cuốn sách ấy[7]. Hơn thế nữa vì nó còn là tác phẩm "để đời" của tác giả vì "Cho đến nay dù đã soạn hơn 80 vở kịch nổi tiếng nhưng The Egyptian vẫn là cuốn tiểu thuyết đầu tay và duy nhất của ông". Tôi trân trọng tin tưởng lời giới thiệu ngắn gọn nhưng đủ sức thuyết phục ấy.
Một trong những kinh nghiệm tự thân mà tôi cho rằng mình có được từ sau ngày ra trường là mua sách. Và quả thực lần này tôi đã không chọn nhầm sách. Tôi đã từng đọc say sưa "Ba chàng lính ngự lâm" "Ruồi trâu" "Cuốn theo chiều gió" - theo tôi là những "tuyệt tác văn học sử" nhưng chưa bao giờ tôi phấn khích đọc với niềm đam mê rồi lo sợ khi những trang sách còn lại mỏng dần như lần này. Cũng như mọi lần đọc được cuốn sách hay tôi mong muốn có nhiều người nữa cùng đọc nó để cảm nhận đồng cảm và chia sẻ với niềm hạnh phúc của tôi.
Những kiến thức mới mẻ về Ai Cập cổ đại mà cuốn sách đem lại làm tôi tin tưởng rằng từ đây trong bài dạy của mình về cuộc cải cách tôn giáo nói riêng và lịch sử văn hóa Ai Cập nói chung tôi sẽ làm cho ánh mắt học trò sáng rực lên khi được giới thiệu.
Ở đấy tôi tìm thấy những kiến thức mới mẻ về "khoa học của sự sống" và "khoa học của sự chết" của người Ai Cập; về dòng sông Nile với "những đứa trẻ  vô thừa nhận"; về "lời phát nguyện giữ mình trong sạch" trong hôn nhân ...
Nhưng trên tất cả điều để lại dấu ấn đậm nét trong tôi là về con người và sự nghiệp của Ichnaton[8]. Tôi đọc đi đọc lại những đoạn hội thoại của vị Pharaoh này với Sinuhe với các nhân vật dưới quyền của mình; đặc biệt là cuộc đối thoại nghẹt thở giữa Ichnaton với vua Hittites và những việc ông làm cho Ai Cập. Với người dân Ai Cập thì đó là "một Pharaoh khác thường" - người "đã tạo ra nhiều thích thú bất ngờ và mở đầu cho một phong trào cải cách chưa từng có trong lịch sử". Còn tôi thì cảm thấy sáng tỏ vô cùng về cuộc cải cách tôn giáo[9]; về một "pharaoh thi sĩ" và nhất là về tầm nhìn mang tính nhân văn sâu sắc của Ichnaton[10].
Tôi cũng thấy "hiện đại" vô cùng những dòng viết về triết lý giáo dục của Ichnaton:
"Giáo dục là một phần rất quan trọng trong sự phát triển đời sống. Con người nhìn cuộc đời ra sao tùy thuộc rất nhiều ở sự giáo dục của người đó ...Việc khuyến khích các mầm thiện chỉ dẫn những điều tốt để con người biết hướng thượng là điều quan trọng của việc giáo dục".
"Một vị thầy theo đúng nghĩa không phải là người có nhiều kiến thức hay ăn nói lưu loát mà phải là người bạn đồng hành của đứa trẻ dìu dắt nó như một người ngang hàng chứ không dựa vào một uy quyền nào đó để áp đặt" ...
"Một đứa trẻ phải được giáo dục cẩn thận từ nhỏ để nó có đủ sức đương đầu với những thử thách của cuộc đời. Thiếu giáo dục thì đứa trẻ sẽ thua trước khi lâm trận và thiếu hiểu biết thì nó sẽ bị lôi cuốn vào những sa ngã vì những ảnh hưởng xấu xa mà nó không biết phân biệt".
Phần phụ lục của sách về Đại cương lịch sử Ai Cập Chữ viết Ai Cập Các tài liệu khảo cổ Những tên gọi theo nghĩa Ai cập Kim Tự Tháp Ai Cập Thung lũng mộ vua Phế tích Amarna và Những câu hỏi chưa được giải đáp chứa đựng nhiều tư liệu lịch sử quan trọng. Thú vị nhất là phần "Những tên gọi theo nghĩa Ai cập" trong tác phẩm vì "Người Ai Cập rất chú trọng đến tên gọi danh tính vì việc định danh cho một người là nghi thức rất quan trọng có liên quan đến thế giới bên kia".
Sự sắp đặt bố cục tác phẩm chặt chẽ cốt truyện lôi cuốn với những dòng kết thúc mang tâm trạng buồn man mác: "Mặt trời từ từ lặn. Những tia nắng rơi rớt vương vấn trên các cồn cát sa mạc. Xa xa một con chim lạc lõng bay ..."[11]. Tôi bất chợt nhận ra cánh chim lạc lõng cô đơn ấy chính là Ichnaton là Sinuhe của gần 3500 năm trước nhưng nó cũng là nỗi niềm của những ai mang hoài bão sống khác người khác đời ở hiện tại. Tôi chạnh lòng nghĩ rằng những tư tưởng cải cách mang tính nhân văn dân chủ sâu sắc của Ichnaton đã thất bại ở thời đại của ông không biết đến bao giờ mới trở thành hiện thực .../



[1] Giảng viên khoa Lịch sử trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng.

[2] Sự huyền bí là "cái thần" của Ai Cập cổ đại mà thầy dạy Lịch sử thế giới cổ trung đại của chúng tôi định hướng.

[3] Cuộc cải cách tôn giáo do Amenkhotep IV khởi xướng năm 1400 có ảnh hưởng đến tư tưởng nhất thần của các tôn giáo vùng Cận Đông.

[4] Nguyên Phong phóng tác theo "The Egyptian" của Mika Waltari Nhà xuất bản Phương Đông năm 2009 494 trang.

[5] Với loại tư liệu này độ tin cậy tính khoa học chỉ mang tính tương đối cần phải được xử lý cẩn thận. Không chỉ vậy tác phẩm này lại được phóng tác theo bản dịch tiếng Anh không phải theo bản gốc tiếng Phần Lan. Quan điểm tư tưởng của người phóng tác đã được lồng ghép trong tác phẩm là khá rõ ràng.

[6] Sau khi đọc xong sách tôi mới tìm kiếm thông tin về tác giả của cuốn sách ấy. Tôi tìm thấy những dòng giới thiệu về tác giả và tác phẩm trên website http://en.wikipedia.org và biết thêm nhiều thồng tin bổ ích.

[7] Tôi đã nhận định: Giá sách 64.000 đồng cho một cuốn tiểu thuyết lịch sử không dày cũng là điều bất thường hứa hẹn là một tác phẩm hay.

[8] Giáo trình của thầy Chiêm Tế giải thích: khi lên ngôi thực hiện cải cách về mọi mặt Amenkhotep IV đổi tên hiệu cũ của mình để lấy tên hiệu mới là Ichnaton (hay cũng gọi là Akhenaton - có nghĩa là "người được thần Aton ưa chuộng"). Trong tác phẩm này dịch giả gọi là Amennophis - Akhenaten và giải thích: Akhenaten có thể tạm dịch là thuận theo ý trời hay ngôi Thái Dương tượng trưng bằng chiếc đĩa tròn (Aten); chữ Akhen có nghĩa là hoàn toàn dâng hiến; chữ Khen gốc ở bộ chữ Shu còn có nghĩa là ánh sáng hướng dẫn.

[9]Tôi hiểu  vì sao có cải cách tôn giáo của Ichnaton cải cách như thế nào và vì sao cải cách ấy thất bại.

[10] Lớn nhất là tư tưởng: Chiến tranh chỉ là nơi người ta thử độ lợi hại của vũ khí còn đau khổ mất mát chỉ thuộc về nhân dân lao động. Trên thế giới này những kẻ gây chiến tranh không phải vì họ xấu hay làm trái lẽ phải mà chỉ vì họ không đồng ý kiến hoặc quan niệm với nhau mà thôi. Việc duy nhất để giải quyết sự bất đồng ý kiến dị biệt tư tưởng là tình thương. Tình thương đưa đến sự chấp nhận và khi nào con người biết chấp nhận những khác biệt này thì hận thù mới có thể chấm dứt"

[11] Nhưng tác giả cũng ghi chú những dòng đầy lý trí: Sử gia Hérodote  (Herodotus) ghi nhận: Một người Ai Cập tên Sinuhe đến Hy Lạp mở trường dạy học. Ông có rất đông học trò. Sau khi ông qua đời học trò của ông đã góp phần xây dựng Hy Lạp trở nên một quốc gia văn minh hùng cường mà các thế hệ sau này gọi là "thời buổi hoàng kim của các triết gia". Học trờ của ông là Plato Aristotle Socrates Epiete v.v ...


nguyenuyenthu

Cô ơi
Hiện tại Trái đất của chúng ta ngày càng nóng lên nguyên nhân là do các chất thải làm ô nhiễm môi trường. Trong đó chất thải do chăn nuôi gia súc là chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều so với khí thải của các phương tiện giao thông.
Vì vậy em gửi link dưới đây cô xem và gửi cho bạn bè nhé kêu gọi mọi người ăn chay để cứu hành tinh xanh của chúng ta.
Đã muộn lắm rồi cô ạ nếu không hành động ngay từ bây giờ thì không biết chúng ta sẽ như thế nào vào năm 2012!!!

http://my.opera.com/kingqueenbs/blog/show.dml/15817842
------------
Cảm ơn Huỳnh Vũ Như Quỳnh ghé thăm và chia sẻ những vấn đề liên quan đến gìn giữ môi trường.
Chúc vui thật nhiều em nhé!

Huỳnh Vũ Như Quỳnh

Ăn chay sống xanh cứu địa cầu

Cô ơi
Hiện tại Trái đất của chúng ta ngày càng nóng lên nguyên nhân là do các chất thải làm ô nhiễm môi trường. Trong đó chất thải do chăn nuôi gia súc là chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều so với khí thải của các phương tiện giao thông.
Vì vậy em gửi link dưới đây cô xem và gửi cho bạn bè nhé kêu gọi mọi người ăn chay để cứu hành tinh xanh của chúng ta.
Đã muộn lắm rồi cô ạ nếu không hành động ngay từ bây giờ thì không biết chúng ta sẽ như thế nào vào năm 2012!!!

http://my.opera.com/kingqueenbs/blog/show.dml/15817842

nguyenuyenthu

Gửi anh ducthangsp.

Cảm ơn những chia sẽ quý giá của cô Mai về một cuốn sách văn học sử có giá trị.
-----------
Cảm ơn anh ducthangsp ghé thăm để lại lời nhắn chia sẻ với cô Lê Thị Mai về việc giới thiệu tác phẩm Dấu chân trên cát- một tác phẩm liên quan đến thời cố đại Ai Cập.
Được biết anh ducthang đa vừa mới ra trường. Chúc anh sớm ổn định công tác và có những tháng ngày hạnh phúc!Mong anh ghé thăm ở đây thường xuyên nhé!

nguyenuyenthu

Gửi em Huỳnh Vũ Như Quỳnh.

Hihi. Tiếng Anh của em dở lắm cô ạ.
Tuy đã đọc truyện này nhưng giờ nghe lại vẫn thấy hay.
Em cũng chúc cô luôn mạnh khỏe và hạnh phúc!

---------------
Cảm ơn em đã có sự trao đổi dễ thương như vậy. Mình cũng đã qua chỗ em rồi đó. Thấy câu chuyện về một người tàn tật bằng tiếng Anh với hình ảnh minh họa rất rõ không biết có thật như thế không? Nhưng câu chuỵện là cả một sự vươn lên kỳ vĩ của con người...
Chúc em luôn vui nhé!

ducthangsp

Cảm ơn cô Lê Thị Mai

Cảm ơn những chia sẽ quý giá của cô Mai về một cuốn sách văn học sử có giá trị.

Huỳnh Vũ Như Quỳnh

Hihi. Tiếng Anh của em dở lắm cô ạ.

Tuy đã đọc truyện này nhưng giờ nghe lại vẫn thấy hay.

Em cũng chúc cô luôn mạnh khỏe và hạnh phúc!

nguyenuyenthu

Gửi em Huỳnh Vũ Như Quỳnh.

Thưa cô Mai

Hồi trước em đã đọc tác phẩm "Dấu chân trên cát". Cô có ebook của tác phẩm này không ạ? Em muốn chia sẽ với bạn bè mà lại không có sách tìm trên mạng cũng không có.

Em cảm ơn cô nhiều!
------------
Cảm ơn em Huỳnh Vũ Như Quỳnh ghé thăm và có sự chia sẻ với tác giả bài viết Lê Thị Mai về tác phẩm Dấu chân trên cát. Trên mạng đã phổ biến audio về tác phẩm này. Còn ebook thì hơi khó... Có lẽ em vào trong kho tàng tiếng Anh xem thử nhé bởi vì mình biết em rành tiếng Anh mà.
Chúc em có những tháng ngày thật hạnh phúc nhé!

Huỳnh Vũ Như Quỳnh

Nhờ cô giúp đỡ

Thưa cô Mai

Hồi trước em đã đọc tác phẩm "Dấu chân trên cát". Cô có ebook của tác phẩm này không ạ? Em muốn chia sẽ với bạn bè mà lại không có sách tìm trên mạng cũng không có.

Em cảm ơn cô nhiều!

Huỳnh Vũ Như Quỳnh

Thưa cô Mai

Hồi trước em đã đọc tác phẩm "Dấu chân trên cát". Cô có ebook của tác phẩm này không ạ? Em muốn chia sẽ với bạn bè mà lại không có sách tìm trên mạng cũng không có.

Em cảm ơn cô nhiều!

nguyenuyenthu

Gửi em Võ Hà

Cảm ơn em đã ghé thăm đọc bài viết giới thiệu của Cô Lê Thị Mai liên quan đến văn hóa Ai Cập cổ đại. Những cảm nhận của em thật sâu sắc.
Chúc em vui thật nhiều trong những ngày hè này nhé!